--- title: "Model Context Protocol (MCP) nedir? · Sözlük · Globalmeta" description: "MCP nedir? Anthropic'in 2024'te duyurduğu açık protokolün bileşenleri, globalmeta.net/mcp örneği, nasıl uygulandığı ve klasik API'den farkı." url: https://globalmeta.net/sozluk/model-context-protocol language: tr alternate_en: https://globalmeta.net/en/glossary/model-context-protocol date_modified: 2026-09-25 publisher: Globalmeta usage: "Content may be quoted, cited and used for AI training and answers with attribution to globalmeta.net." usage_tr: "İçerik, globalmeta.net kaynak gösterilerek alıntılanabilir, atıf yapılabilir; yapay zekâ eğitiminde ve yanıtlarında kullanılabilir." --- Sözlük / Tanım # Model Context Protocol (MCP) - **Tanım:** Model Context Protocol (MCP), yapay zekâ uygulamalarının harici veri kaynaklarına, araçlara ve iş sistemlerine standart bir arayüzle bağlanmasını sağlayan, Anthropic'in 2024'te duyurduğu açık protokoldür. Tanım ## MCP nedir? Bir yapay zekâ asistanının takviminize, dosyalarınıza ya da şirket veritabanınıza erişmesi için eskiden her uygulama ve her sistem için ayrı bir entegrasyon yazmak gerekiyordu. MCP bu bağlantıları tek bir ortak dile indirir: bir sistem MCP sunucusu olarak bir kez hazırlanır ve MCP destekleyen her yapay zekâ istemcisi ona aynı yöntemle bağlanabilir. Sık kullanılan benzetmeyle MCP, yapay zekâ uygulamaları için bir USB-C bağlantı noktası gibidir. Anthropic protokolü Kasım 2024'te açık kaynak olarak duyurdu; 2025 boyunca farklı yapay zekâ sağlayıcıları, geliştirici araçları ve kurumsal yazılımlar tarafından desteklenmeye başladı. Protokol JSON-RPC mesajlarına dayanır ve periyodik olarak tarihli sürümlerle güncellenir. [RAG](https://globalmeta.net/sozluk/rag) sistemleri de kaynaklarına erişmek için MCP'den yararlanabilir. Bileşenler ## Temel bileşenleri nelerdir? - **Host ve istemci:** Kullanıcının çalıştığı yapay zekâ uygulaması (host) ve onun içinde her sunucuyla bağlantıyı yöneten istemci. - **Sunucu:** Bir veri kaynağını ya da sistemi MCP üzerinden sunan hizmet; yerel ya da uzak çalışabilir. - **Araçlar (tools):** Modelin çağırabileceği işlemler: arama yapmak, kayıt getirmek, bir görevi başlatmak gibi. - **Kaynaklar ve istemler:** Modelin okuyabileceği içerikler (resources) ve kullanıcıya sunulan hazır iş akışı şablonları (prompts). - **Taşıma katmanı:** Yerel bağlantılar için stdio, uzak sunucular için Streamable HTTP; uzak sunucularda yetkilendirme OAuth ile yapılır. Örnek ## Pratikte nasıl görünür? globalmeta.net'in kendisi bir örnektir. https://globalmeta.net/mcp adresinde salt okunur bir MCP sunucusu çalışır. Streamable HTTP üzerinden, oturum tutmadan yanıt verir ve kimlik doğrulama gerektirmez; çünkü yalnızca herkese açık içeriği sunar ve hiçbir yazma işlemi yapmaz. Sunucunun dört aracı vardır: site içinde arama yapan search_site, sayfaları listeleyen list_pages, bir sayfayı Markdown olarak döndüren get_page ve iletişim bilgisini veren get_contact. Sunucu ayrıca llms.txt, llms-full.txt ve her sayfanın Markdown sürümünü kaynak olarak listeler. Sunucunun tanıtım kartı /.well-known/mcp/server-card.json adresinde yayımlanır. Böylece MCP destekleyen bir asistan, sitedeki bilgiyi tarayıcı taklidi yapmadan, doğrudan ve güncel olarak okuyabilir. Ölçüm ve uygulama ## MCP nasıl uygulanır? Uygulama kapsamla başlar: sunucu hangi veriye erişecek, yalnızca okuma mı yapacak yoksa kayıt oluşturma gibi yazma işlemleri de olacak mı? Ardından araçlar net adlar, açıklamalar ve giriş şemalarıyla tanımlanır; modelin aracı doğru seçmesi bu açıklamaların kalitesine bağlıdır. Yerel kullanım için stdio, uzaktan erişim için Streamable HTTP seçilir. Yazma yetkisi olan ya da kişisel veriye erişen sunucularda yetkilendirme, en az yetki ilkesi, işlem kaydı ve kullanıcı onayı zorunludur. Sunucu MCP Inspector gibi araçlarla test edilir ve hangi protokol sürümlerini desteklediği açıkça belirtilir. Fark ## MCP'nin API'den farkı nedir? Bir API, belirli bir hizmetin kendi kurallarıyla sunduğu arayüzdür; her API'nin adresleri, parametreleri ve kimlik doğrulama yöntemi farklıdır ve her entegrasyon ayrı yazılır. MCP ise API'lerin önüne konan ortak bir katmandır: istemci sunucuya bağlandığında hangi araçların var olduğunu, ne işe yaradıklarını ve hangi girdileri beklediklerini çalışma anında öğrenir. Yani MCP API'nin yerini almaz; mevcut API'leri yapay zekâ modellerinin keşfedip kullanabileceği bir biçime getirir. Bu katmanın tasarımı [AI-native sistem tasarımı ve çözümleri](https://globalmeta.net/hizmetler/ai-native-sistem-tasarimi-ve-cozumleri) hizmetimizin parçasıdır. ## Sık sorulan sorular **MCP yalnızca Claude ile mi çalışır?** Hayır. MCP açık bir protokoldür ve Anthropic dışındaki yapay zekâ uygulamaları, kod editörleri ve ajan çatıları tarafından da desteklenir. Bir kez yazılan MCP sunucusu, protokolü destekleyen farklı istemcilerle kullanılabilir. **MCP sunucusu kurmak güvenli mi?** Güvenlik sunucunun tasarımına bağlıdır. Salt okunur ve yalnızca herkese açık veri sunan bir sunucunun riski düşüktür. Yazma işlemi yapan ya da hassas veriye erişen sunucularda yetkilendirme, en az yetki ilkesi, kayıt tutma ve kullanıcı onayı gerekir. **Bir web sitesinin MCP sunucusu olması ne işe yarar?** Yapay zekâ asistanları ve ajanlar sitenin içeriğine sayfa kazımadan, yapılandırılmış ve güncel biçimde erişebilir. Bu da markanın yapay zekâ yanıtlarında doğru bilgiyle temsil edilmesine yardımcı olur. ## İlgili içerikler ### İlgili hizmetler - [AI-Native Sistem Tasarımı ve Çözümleri](https://globalmeta.net/hizmetler/ai-native-sistem-tasarimi-ve-cozumleri) — Hizmet - [Dijital Ekosistemler](https://globalmeta.net/hizmetler/dijital-ekosistemler) — Hizmet ### İlgili makaleler - [Formula 1 Arabasını Şehir Trafiğine Sokmak](https://globalmeta.net/insights/formula-1-sehir-trafigi) — Insights · Kurumsal dünya AI-native sistemlerle tanışırken çarpışan şey teknoloji değil, ritim. - [Bir ürün seçmeden önce akışı çizin.](https://globalmeta.net/insights/bagli-is-akislari) — Insights · İletişim, dosyalar ve ekip işlerinin birbirine nasıl bağlanacağını netleştirmek üzerine. - [Bulunmanın ilk adımı: anlaşılır olmak.](https://globalmeta.net/insights/ai-gorunurluk) — Insights · AI aramalarına hazırlanırken önce içerik, bağlantılar ve kurum bilgisine bakıyoruz. ### İlgili terimler [RAG (Retrieval-Augmented Generation)](https://globalmeta.net/sozluk/rag) · [Üretken Motor Optimizasyonu (GEO)](https://globalmeta.net/sozluk/uretken-motor-optimizasyonu) · [Dijital Ekosistem](https://globalmeta.net/sozluk/dijital-ekosistem) Bir sonraki adım ## Aklınızdaki işi birlikte netleştirelim. İlk görüşmede mevcut yapınızı, darboğazları ve önce neyin gelmesi gerektiğini netleştiririz. [Projenizi konuşalım](mailto:hello@globalmeta.net?subject=Ke%C5%9Fif%20g%C3%B6r%C3%BC%C5%9Fmesi%20%C2%B7%20Model%20Context%20Protocol%20%28MCP%29) [hello@globalmeta.net](mailto:hello@globalmeta.net) · [0850 330 10 10](tel:+908503301010) · Monumento Plaza, Kat 15 · Kartal, İstanbul